Χάρτης 1 (πάνω αριστερά): Το βασίλειο της Μακεδονίας στα τέλη του 6ου και στο α' μισό του 5ου αι. π.Χ. Χάρτης 2 (πάνω δεξιά): Το βασίλειο της Μακεδονίας κατά τα έτη 399-342 π.Χ. Χάρτης 3 (στο μέσο αριστερά): Η ρωμαϊκή επαρχία της Μακεδονίας το 180 μ.Χ. Χάρτης 4 (κάτω αριστερά): Η ρωμαϊκή επαρχία της Μακεδονίας (Droysens Historical Atlas, 1886). Χάρτης 5 (κάτω δεξιά): Το βυζαντινό Θέμα Μακεδονίας το 10ο αι.
Χάρτης 6 (πάνω αριστερά): Τα βιλαέτια της Θεσσαλονίκης, του Κοσόβου και του Μοναστηρίου στην οθωμανική αυτοκρατορία το 1900. Χάρτης 7 (δεξιά): Η οριοθέτηση της Μακεδονίας σύμφωνα με διάφορους συγγραφείς κατά την περίοδο 1843-1927, βάσει των ορίων της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας (!), με εμφανείς διαφοροποιήσεις. Χάρτης 8 (κάτω αριστερά): Τα σύγχρονα όρια της λεγόμενης "γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας".
Η ΟΙΚΕΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΝΟΣ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ…
Επανέρχομαι
ύστερα από αρκετό διάστημα στο φλέγον ζήτημα της Μακεδονίας μας, μιας και
σήμερα, 25 Ιανουαρίου 2019, στη Βουλή των Ελλήνων ψηφίστηκε με 153 «Ναι», 146
«Όχι» και 1 «παρών» η ιδιαίτερα προβληματική Συμφωνία των Πρεσπών, που
προβλέπει τη μετονομασία της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας
(ΠΓΔΜ) σε Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, ενώ αναγνωρίζει μακεδονική (κι όχι
βορειομακεδονική) ιθαγένεια / υπηκοότητα και γλώσσα. Μία Συμφωνία που οι δύο
λαοί (ο ελληνικός και ο σλαβικός) στη μεγάλη πλειοψηφία τους δεν αγκάλιασαν,
αφού δεν φάνηκαν να πείθονται από τα επιχειρήματα των κυβερνήσεών τους. Με τη
Συμφωνία λοιπόν των Πρεσπών (17 Ιουνίου 2018) οι κυβερνήσεις των δύο κρατών
ευελπιστούν να τερματιστεί μια μακρά περίοδος προσπάθειας οικειοποίησης του
ονόματος και του πολιτισμού της Μακεδονίας από τους νοτιο-Σλάβους κατοίκους της
ΠΓΔΜ (φτάνοντας στο σημείο να παραχαράξουν συνειδητά την ιστορία), που
συνδέεται με τη λεγόμενη "γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας", την οριοθέτησή της και τις
επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Τα
σύγχρονα γεωγραφικά όρια της «γεωγραφικής (και ιστορικής περιοχής) της
Μακεδονίας», όπως συνηθίζεται να λέγεται, τέθηκαν σε χαρτογραφική βάση το 19ο
αιώνα, την περίοδο της αποδυνάμωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (συγκεκριμένα,
κατά το β΄ μισό περίπου του 19ου αιώνα). Η Μακεδονία θεωρήθηκε «φυσική»
γεωγραφική περιοχή, παρά το ότι η περιοχή δεν προσφέρεται από την άποψη της
φυσικής γεωγραφίας ή της ιστορίας ως μία ενιαία γεωγραφική οντότητα [1].
Όλοι
όσοι έχουν μία στοιχειώδη γνώση των πηγών επί του θέματος γνωρίζουν ότι τα
γεωγραφικά όρια της περιοχής αυτής ποικίλλουν στο διάβα των αιώνων. Άλλα τα
όρια της Μακεδονίας κατά τα αρχαία χρόνια (αρχαϊκά, κλασικά, ελληνιστικά,
ρωμαϊκά), άλλα κατά τα βυζαντινά και τα μεσαιωνικά, άλλα κατά τα νεότερα
κ.ο.κ.: Άλλα δηλαδή τα όρια του ελληνικού βασιλείου της Μακεδονίας (για
παράδειγμα του Περδίκκα Α΄, του Αλεξάνδρου Α΄, του Φιλίππου Β΄ κλπ. ), του
οποίου ο πυρήνας με τις πρωτεύουσες των Αιγών και της Πέλλας βρισκόταν εντός
της σημερινής ελληνικής Περιφέρειας της Κεντρικής Μακεδονίας, άλλα της
αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου (που έφτασε μέχρι και τη Σογδιανή, τη
Γεδρωσία και την Αίγυπτο…),
άλλα των διαδόχων του και των επιγόνων τους, άλλα της ρωμαϊκής επαρχίας (της
οποίας τα όρια δεν έμεναν ίδια•
άλλα, για παράδειγμα, τα όρια της Macedonia Prima, άλλα της Macedonia Secunda ή
Salutaris κ.ο.κ., ενώ η πόλη Scupi, τα σημερινά Σκόπια, ήταν έξω από τα όρια
της επαρχίας αυτής), άλλα της βυζαντινής επαρχίας (σημειωτέον: το Θέμα
Μακεδονίας βρισκόταν στη θέση περίπου της σημερινής δυτικής Θράκης, ενός
τμήματος της ανατολικής Θράκης και της σημερινής νότιας Βουλγαρίας, με
πρωτεύουσα την…
Αδριανούπολη, ενώ στη θέση της σημερινής «γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας»,
που κάποιοι συμφώνησαν και κατέληξαν, ήταν ένα τμήμα του Θέματος Θεσσαλονίκης,
το Θέμα Στρυμώνα, ενώ τα υπόλοιπα βορειότερα εδάφη πέρασαν κατά καιρούς στην
κατοχή της Βουλγαρίας ή της Σερβίας)…
Στην οθωμανική αυτοκρατορία δεν υπήρχε διοικητικό διαμέρισμα με το όνομα
«Μακεδονία» [2], αλλά αρχικά το εγιαλέτι της Ρούμελης, που περιελάμβανε το
μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων. Αργότερα, στην επίμαχη περιοχή δημιουργήθηκε το
εγιαλέτι της Θεσσαλονίκης και πιο μετά το βιλαέτι της Θεσσαλονίκης (με τα
Σαντζάκια του, όπως Θεσσαλονίκης, Σερρών κλπ.), το βιλαέτι του Μοναστηρίου και
το βιλάετι του Κοσόβου / Κοσσυφοπεδίου, στο οποίο ανήκε και το σαντζάκι των
Σκοπίων (που προηγουμένως εντασσόταν στο βιλαέτι του Πρίζρεν και ακόμα πιο πριν
στο βιλαέτι της Σκόδρας / Scutari)!
Πού
βασίστηκαν λοιπόν κάποιοι, προκειμένου να καθορίσουν τα συγκεκριμένα όρια της
γεωγραφικής αυτής περιοχής και γιατί; Στα όρια της ρωμαϊκής επαρχίας της
Μακεδονίας και ποιας ακριβώς περιόδου; Στα βιλαέτια της Θεσσαλονίκης, μέρους
του Κοσόβου και μέρους του Μοναστηρίου; Μήπως σε γεωστρατηγικούς λόγους και
γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, καθώς και σε απώτερες αλυτρωτικές
επιδιώξεις; Κι αν κάποιοι επικαλεστούν την εθνολογική σύσταση, πώς είναι
δυνατόν να οικειοποιηθεί το συγκεκριμένο όνομα από νοτιο-Σλάβους, που κατόπιν
απίστευτης προπαγάνδας κάποτε βαπτίστηκαν αυθαίρετα από ορισμένους ως
«Μακεδόνες» (ακόμα και οι αλλοτινοί όροι «Σλαβομακεδόνες», «σλαβομακεδονικός»
γίνεται συστηματική προσπάθεια πια να απαλειφθούν…) και πίστεψαν κι εξακολουθούν να
πιστεύουν στην πλειοψηφία τους ότι κατάγονται από τους αρχαίους Μακεδόνες
(ελληνικό φύλο, σύμφωνα με τις πηγές), σε σημείο που αρκετά κράτη πείστηκαν
αφελώς ή αποδέχτηκαν συνειδητά λόγω συμφερόντων; Και σήμερα; Ενώ η παρούσα
κυβέρνηση του γειτονικού κράτους προσπαθεί να πείσει και τους Έλληνες και τον
υπόλοιπο κόσμο ότι οι πολίτες του δεν αποτελούν τους απογόνους των αρχαίων
Μακεδόνων, παρόλο που η πλειοψηφία δείχνει ότι έχει βαθιά ριζωμένη μέσα του
αυτή την πεποίθηση (βλ. τη μικρή συμμετοχή στο δημοψήφισμά τους και την άρνηση
του ίδιου του Προέδρου τους να υπογράψει τη Συμφωνία των Πρεσπών), γιατί κάποτε
προπαγάνδιζαν κυνικά το αντίθετο; Αυτό δεν αποτελεί δείγμα αναξιοπιστίας ή
ακόμα και δόλου; Η παγίδα λοιπόν του καθορισμού των σύγχρονων ορίων της
«γεωγραφικής περιοχής της Μακεδονίας», που… «μοιράζονται» κυρίως τα κράτη της Ελλάδας, της ΠΓΔΜ (η
ονομασία της οποίας –σημειωτέον-
ήταν προσωρινή) και της Βουλγαρίας, συνδέεται άμεσα με το «σκοπιανό» πρόβλημα
και αποτελεί ίσως και τη γενεσιουργό αιτία και βάση του.
ΓΜΓ
____________________
[1]
Wilkinson, Henry Robert (1951). “Maps and politics: a review of the
ethnographic cartography of Macedonia”. Liverpool: Liverpool University Press.
[2]
Hatzopoulos, M. B. (2011). “Macedonian studies”. In: Lane Fox, Robin J., ed.
“Brill's Companion to Ancient Macedon. Studies in the Archaeology and History
of Macedon, 650 BC-300 AD”. Leiden: Brill, p. 35-42.
